Ambasador: SAD ne pokušavaju da rasformiraju NATO ili da podriju svjetski poredak

2026-02-09 - 16:38

U izvještaju pripremljenom za konferenciju koja počinje u petak, autori su upozorili da najveći izazov liberalnom međunarodnom poretku dolazi iznutra, kroz dramatičnu promjenu stava američke administracije prema njenim savezništvima. Viteker je naglasio da SAD ne žele da rasformiraju NATO niti da podrivaju savezništva – kako su to nagovijestili autori izvještaja – već da žele samo da „izbalansiraju“ raspodjelu tereta odbrane među državama članicama NATO-a, te je pozvao evropske saveznike da „učine više kako bi bili sposobni i jaki, jer snaga garantuje mir“. „To je prva stvar koju odbacujem – pokušavamo da učinimo NATO jačim, a ne da se iz njega povučemo ili da ga odbacimo, već da obezbijedimo da funkcioniše onako kako je zamišljeno, kao savez 32 jaka i sposobna saveznika“, rekao je Viteker. Upitan zašto američki ministar odbrane Pit Hegset neće prisustvovati ministarskom sastanku NATO-a u četvrtak, Viteker je rekao da saveznici tome ne treba da pridaju značaj i da je „svijet veliki, a samo je jedan ministar odbrane koji mora biti na mnogo mjesta“. Kazao je da je zamjenik ministra, podsekretar Elbridž Kolbi, „savršena osoba“ da razgovara o američkoj bezbjednosnoj strategiji i američkom pogledu na Evropu „sada i ubuduće“, kao i o „(američkim) kapacitetima koji bi na kraju trebalo da se povuku iz Evrope i da budu zamijenjeni evropskim kapacitetima“. Ambasador je rekao da očekuje od Evrope da se „izjednači“ – da postane jača i da dijeli teret evropske bezbjednosti sa Sjedinjenim Američkim Državama, te da na kraju preuzme konvencionalnu odbranu na evropskom kontinentu, uz sveobuhvatni američki nuklearni kišobran. Viteker je rekao da evropski partneri treba da povećaju izdvajanja za odbranu i da pokažu da mogu da „ispune“ obećanja, uključujući nove ciljeve NATO-a u pogledu potrošnje. Kazao je da su Sjedinjene Američke Države željele da se suprotstave „nefer“ trgovinskim aranžmanima sa Evropom, koji su se, prema njegovim riječima, pretvorili u to da „Evropa to koristi i ostvaruje ogromne trgovinske suficite sa SAD“. Dodao je da su SAD frustrirane jer u Evropi ima „mnogo razgovora, a ne tako mnogo akcije“, te da saveznici provode više vremena raspravljajući o pitanjima nego što ih rješavaju. Upitan o Grenlandu, rekao je da je američki interes isključivo bezbjednost Grenlanda, bilo kao dijela Danske ili „kao nezavisne države u budućnosti“, kako bi bio sposoban da se brani od Rusije i Kine. „Kinezi su napravili najmanje dva pokušaja prema Grenlandu – jedan kroz luke u koje su pokušali da investiraju i drugi kroz pokušaj ulaganja u aerodrom“, rekao je Viteker, dok list Gardijan navodi da danski zvaničnici sumnjaju u te tvrdnje. Djelujući kao da se distancira od agresivne retorike predsjednika SAD Donalda Trampa o Grenlandu, ambasador je rekao da je tokom prvog Trampovog mandata naučio da bi odgovaranje na svaku Trampovu poruku na mrežama Trut Soušal ili Tviter bio „stalni posao“, ali je dodao da je bezbjednosna analiza na kojoj se zasnivaju Trampovi stavovi – ispravna.