Baćović: Očekuje se rast cijena hrane i transporta

2026-03-30 - 08:23

Ona je u intervjuu Pobjedi kazala da će se to onda, indirektno, prenijeti na ostale proizvode, jer su troškovi transporta sastavni dio cijena najvećeg broja proizvoda kojima se trguje u Crnoj Gori. „Na bazi strukture indeksa cijena potrošačkih proizvoda, dosadašnji rast cijena nafte direktno, uz očekivani rast cijena ostalih proizvoda, naročito poljoprivrednih, već može da doprinese rastu inflacije za oko dva odsto više u odnosu na projektovanu u prvoj polovini ove godine“, kazala je Baćović. Ona je dodala da se može očekivati i usporavanje ekonomskog rasta, te niža stopa rasta bruto domaćeg proizvoda (BDP) od projektovane u periodu prije početka sukoba. „Crna Gora je mala, otvorena i uvozno zavisna ekonomija, te je stoga osjetljiva na većinu promjena koje se dešavaju na međunarodnim tržištima i u ekonomijama sa kojima ostvaruje ekonomsku saradnju, i u dijelu spoljno-trgovinske i razmjene proizvodnih faktora i kapitala“, rekla je Baćović. Ona je podsjetila da je prvi direktni uticaj nestabilnosti na Bliskom istoku vidljiv kroz rast cijena nafte i naftnih derivata, kojima se svjedoči u Crnoj Gori i na globalnom tržištu. „Istovremeno, očekuje se i rast cijena poljoprivrednih proizvoda, jer su zemlje Bliskog istoka značajni izvoznici sirovina koje se koriste u poljoprivrednoj proizvodnji (vještačka đubriva). Tim faktorima treba dodati i očekivani rast cijena u Evropi, koji će se odraziti na cijene uvoznih proizvoda“, saopštila je Baćović. Ona je navela da je Evropska centralna banka već korigovala prognozu inflacije naviše za ovu godinu, sa 1,9 odsto na 2,6 odsto na godišnjem nivou, uz očekivanje da će godišnja inflacija u drugom kvartalu dostići 3,1 odsto, nakon čega se očekuje blagi pad nivoa cijena, uz pretpostavku stabilizacije političkih prilika. Predviđa se, kako je kazala Baćović, da će inflacija u G20 biti 1,2 odsto viša od prethodno očekivane u ovoj godini, i dostići četiri odsto. „Dodatno, prognoze ekonomskog rasta u Evropi se takođe koriguju naniže, sa pređašnjih 1,2 odsto za ovu godinu na 0,9 odsto. Važno je napomenuti da se sve ove projekcije formiraju na bazi informacija koje su trenutno raspoložive, te da su moguće i njihove revizije ukoliko nestabilnost bude trajala duže“, rekla je Baćović. Ona je dodala da usporavanje ekonomskog rasta u ekonomijama koje čine emitivna crnogorska tržišta, uz rast troškova transporta, može uticati na pad tražnje za uslugama koje Crna Gora izvozi, prije svega u sektoru turizma. „Preusmjeravanje turističke tražnje sa zemalja Bliskog istoka na mediteranske može djelimično ili potpuno da ublaži ovaj efekat. Važno je i napomenuti da rast cijena uvoznih proizvoda vodi rastu vrijednosti uvoza, koji kao negativna stavka u obračunu BDP-a, ima negativan uticaj na njegovu ukupnu vrijednost. Posljedično, možemo očekivati usporavanje ekonomskog rasta, i nižu stopu rasta BDP-a od projektovane u periodu prije početka sukoba“, saopštiča je Baćović. Prema trenutnom scenariju, stopa rasta BDP-a u Crnoj Gori u ovoj godini može biti niža 0,5-0,7 odsto (2,5-2,7 odsto) od inicijalno projektovane (3,2 odsto). Ipak, pouzdanije procjene su moguće tek nakon završetka drugog i trećeg kvartala, kada će na raspolaganju biti pouzdane informacije o vrijednosti spoljnotrgovinske razmjene. Baćović je kazala da spremnost države da reaguje i da se prilagođava ekonomskim šokovima u mnogome zavisi od njene ekonomske snage i fiskalnog prostora, koji posledično određuju dinamiku i intenzitet reakcije, i troškove ekonomskih poremećaja. „Fiskalni prostor Crne Gore je ograničen usljed dominacije mandatornih rashoda u budžetu i deficitarnog finansiranja. Mali obim domaće materijalne proizvodnje, visoki značaj turističkog sektora, niska domaća akumulacija i nepostojanje robnih rezervi, izuzev u dijelu nafte i naftnih derivata, čine ekonomiju osjetljivijom na eksterne poremećaje i povećavaju troškove ekonomskih kriza. Tome smo svjedočili i 2020. godine, kada je u Crnoj Gori ostvarena najveća recesija u Evropi“, rekla je Baćović. Ona je dodala da Crna Gora, izuzev akciza i naftnih rezervi, trenutno nema puno instrumenata na raspolaganju kojima može ublažiti negativne efekte krize brzo i efikasno. „Smanjenje akciza na gorivo je fiskalni instrument koji je već upotrijebljen i kojim je ublažen rast inflacije. U dugom roku, intenzivnijim ulaganjima u domaću proizvodnju (npr. poljoprivredu), moguće je dijelom smanjiti uvoznu zavisnost i ojačati otpornost naše privrede na eksterne šokove. Takođe, jačanje robnih i fiskalnih rezervi doprinosi rastu otpornosti ekonomije i države“, navela je Baćović. Ona smatra da je smanjenje akciza na gorivo adekvatna mjera, koja je znatno ublažila prvi udar na cijene goriva u Crnoj Gori, i posljedično na inflaciju. „Smanjenjem akciza nije eliminisana mogućnost rasta cijena, jer su cijene naftnih derivata, i pored smanjenja akciza, već porasle za oko 17 odsto, ali je znatno ublažena, jer bi u suprotnom rast cijena goriva bio iznad 30 odsto. To je najefikasniji instrument koji je na raspolaganju Vladi u pravcu ublažavanja inflatornih pritisaka“, rekla je Baćović. Ona je dodala da ta mjera istovremeno znači i smanjenje fiskalnih prihoda, ali je pozitivan efekat usporavanja inflacije veći od negativnog ukoliko bi pad prihoda rezultirao smanjenjem agregatne tražnje ili rastom deficita. Baćović je navela i da je formiranje naftnih rezervi izuzetno važno, naročito u cilju obezbjeđivanja kontinuiteta snabdijevanja ne samo pružalaca ključnih usluga u zemlji (zdravstvo, bezbjednost, transport prehrambenih proizvoda), već i ostalih učesnika u ekonomskom životu i građana. „Postojanje rezervi širi prostor za pronalaženje rješenja u kriznim uslovima. Robne rezerve ostalih proizvoda, naročito egzistencijalno bitnih prehrambenih i farmaceutskih proizvoda, kao što su pšenica, šećer i ljekovi, doprinijele bi stabilizaciji tržišta u uslovima izraženih fluktuacija (nestašice, rast cijena). Formiranje robnih rezervi je i finansijski i logistički zahtjevan proces, ali je neophodan za stabilnost države u kriznim uslovima“, zaključila je Baćović.