Bolji saobraćaj kao strateški stub evropskog puta Crne Gore

2026-02-26 - 07:07

Izgradnja savremene infrastrukture koja može da unaprijedi zemlju je ključni dio procesa pristupanja zemlje EU. Saobraćaj je u srži ove promjene. Strme planine, duboke doline i jadranska obala čine mobilnost zahtjevnom, zbog čega su efikasni putevi, željeznice, luke i vazdušni sistemi od presudnog značaja za povezivanje ljudi, robe i tržišta, piše u autorskom tekstu za CdM predstavnik Evropske investicione banke EIB za Crnu Goru Davor Kunc. Drumski saobraćaj ima dominantnu ulogu u Crnoj Gori, a većina gradova povezana je uskim i vijugavim planinskim putevima. Zbog toga se država i dalje svrstava među slabije rangirane u regionu kada je riječ o bezbjednosti na putevima, jer veliki dio mreže još uvijek bilježi niske ocjene bezbjednosti. Broj saobraćajnih nesreća sa smrtnim ishodom blago je opao tokom 2024. godine, ali dugoročni trend i dalje ukazuje na prisutne rizike, što je podstaklo donošenje novih zakonskih rješenja, infrastrukturna ulaganja i programe unaprjeđenja bezbjednosti. Vlada Crne Gore sprovodi opsežne aktivnosti u saradnji sa Evropskom unijom kako bi saobraćajna mreža bila bezbjednija, efikasnija i pouzdanija, uključujući ciljane nadogradnje ključnih autoputeva i koridora. Zemlja sprovodi širok program harmonizacije zakonodavstva u oblasti saobraćaja kako bi se u potpunosti uskladila sa pravnim tekovinama EU u oblasti saobraćaja, uključujući bezbjednost drumskog i pomorskog saobraćaja, inteligentne transportne sisteme i pristup tržištu željezničkog saobraćaja. Napredak je već primjetan kad je u pitanju usvajanje pravnih normi EU u oblasti bezbjednosti na putevima i 67 odsto ispunjenih zahtjeva u željezničkom sektoru (izvještaj Transportne zajednice za 2024. godinu). Na primjer, formira se novo nacionalno tijelo koje će koordinirati sva poboljšanja bezbjednosti na putevima u svim ministarstvima, obezbjeđujući kvalitetnije prikupljanje podataka, usklađene standarde bezbjednosti i dosljedne politike u skladu sa standardima EU. Ka bezbjednijim i klimatski otpornim putevima Evropska investiciona banka (EIB Global) pomaže u rješavanju ovih izazova kroz zajam od 80 miliona eura za obnovu oko 120 kilometara puteva duž pet glavnih saobraćajnih pravaca Crne Gore. Investicija će poboljšati bezbjednost, skratiti vrijeme putovanja i podstaći regionalnu trgovinsku razmjenu. Finansiraju se radovi na dionicama između Pljevalja i Mihajlovića na granici sa Srbijom i Lepenac–Ribarevina–Poda–Berane, koje su već završene i u funkciji. Biće rekonstruisane i dionice puta Dobrakovo – Bijelo Polje, Berane – tunel Lokve – Rožaje i Petrovac – Bar. Projekat je sufinansiran kreditom EBRD-a od 40 miliona eura. Davor Kunc Nedavno je puštena u saobraćaj rekonstruisana dionica Lepenac–Ribarevina–Poda–Berane, koja obuhvata skoro 40 kilometara modernizovanih puteva. Kao dio šireg jačanja saobraćajnih veza na sjeveru zemlje, ovaj projekat donosi konkretne koristi turizmu, poljoprivredi, lokalnim preduzećima i mladima, dodatno povezujući sjever, centralni i južni dio Crne Gore i stvarajući uslove za razvoj zajednica i tržišta. Modernizacija željeznice u skladu sa zelenim ambicijama zemlje Kao održivi i multimodalni vid mobilnosti, željeznica postaje ključni faktor u pozicioniranju zemlje kao regionalnog centra za zelene investicije. Sa mrežom od približno 250 km, prioritet je poboljšanje njene infrastrukture i kvaliteta usluga. Crna Gora je 2025. godine potpisala regionalni Memorandum o razumijevanju o formiranju mreže bezbjednosnih i regulatornih željezničkih tijela Zapadnog Balkana, sa ciljem jačanja nadzora nad bezbjednošću, efikasnošću i konkurentnošću željezničkog sektora. Uz snažnu podršku velikih investicija EU u okviru inicijative Tim Evropa, Crna Gora modernizuje svoje ključne željezničke pravce. EU je 2024. godine odobrila 76 miliona eura za rekonstrukciju dijela željezničke pruge Bar–Podgorica–Vrbnica. Investicija obuhvata obnovu 20 km stalne željezničke pruge na dionici Bioče-Lutovo, obnovu 13 čeličnih mostova, osam tunela, obnovu i modernizaciju radionica i depoa za održavanje i unaprjeđenje informacionog sistema za upravljanje infrastrukturom. Finansijski paket kombinuje zajam EIB Global od 40 miliona eura sa dva granta EU u ukupnom iznosu od 35,5 miliona eura, usmjerena kroz Investicioni okvir za Zapadni Balkan, uz tehničku pomoć za pripremu i sprovođenje projekata. Očekuje se da će početni radovi na dionici Lutovo – Bioče početi oko ljeta ove godine, glavni radovi do kraja godine, a završetak je planiran za kraj 2028. Ovaj projekat je dio šireg programa obnove 167 km jednokolosječne željezničke pruge Bar–Podgorica–Vrbnica. Cilj je da se poboljša brzina, bezbjednost i pouzdanost infrastrukture, kaoni da se smanje troškovi održavanja infrastrukture. Program obuhvata i već završenu sanaciju šest kosina, 24 betonska mosta i sedam tunela, ukupne vrijednosti investicije 40 miliona eura (20 miliona eura kredita i 20 miliona eura granta EU). Trenutno ovom željezničkom linijom putuje oko 20 odsto svih putnika u željezničkom saobraćaju i 60 odsto tereta. Sredstva će obnoviti kritičnu infrastrukturu, uključujući tunele, mostove i pruge, omogućavajući prevoz 1,5 miliona tona tereta i preko milion putnika godišnje, uz jačanje međunarodne trgovine i podsticanje turizma. Prošle godine je obezbijeđeno 175,6 miliona eura podrške za modernizaciju dionice Bar–Golubovci dužine 39 km, od čega je 112 miliona eura bespovratnih sredstava EU i 63 miliona eura kredita EIB Global. Ovim će se povećati brzine i omogućiti da se dionicom pruge godišnje preveze do 1,3 miliona putnika i 1,85 miliona tona tereta. Ove investicije jačaju poziciju Crne Gore na TEN-T mreži EU i dodatno učvršćuju stratešku vezu zemlje između Beograda, Podgorice i Luke Bar. Početak radova se očekuje za oko godinu dana, u prvom kvartalu 2027. godine, a završetak je planiran za 2030. Željeznički saobraćaj Multimodalna i pametna mobilnost Kada je riječ o pomorskom saobraćaju, Luka Bar je sljedeća u redu za modernizaciju. EIB Global pruža savjetodavnu podršku u okviru svog JASPERS programa, a tehnička pomoć se finansira kroz Investicioni okvir za Zapadni Balkan. Investicija će obuhvatiti jaružanje u lučkom području, modernizaciju napajanja električnom energijom, putničkih objekata, unutrašnjih željezničkih veza i skladišnih kapaciteta, jačajući ulogu Bara kao regionalnog logističkog čvorišta. Upravljanje vazdušnim saobraćajem, kao ključnog element međunarodne povezanosti, takođe dobija značajan podsticaj. Investicija EIB Global od 25 miliona eura doprineće modernizaciji sistema kontrole letjenja Agencije za kontrolu letjenja Srbije i Crne Gore, zajedničkog provajdera usluga vazdušne navigacije koji upravlja sa oko devet odsto svih evropskih letova. Nadogradnja će poboljšati bezbjednost, smanjiti kašnjenja, emisije i ojačati regionalne vazduhoplovne veze. Sredstva će biti iskorišćena za razvoj novog softverskog sistema za upravljanje vazdušnim saobraćajem usklađenog sa zahtjevima Eurokontrole i strategijom Digitalnog evropskog neba, unaprjeđujući digitalizaciju i automatizaciju u vazdušnom prostoru regiona. Svi ovi projekti objedinjeni su jedinstvenim ciljem – podizanjem saobraćajnog sistema Crne Gore na nivo standarda EU, jačanjem regionalne povezanosti, podsticanjem trgovine i turizma i snažnijom integracijom države u evropske lance vrijednosti na njenom putu ka punopravnom članstvu. Prekogranična povezanost je podjednako važna za obezbjeđivanje lakšeg protoka ljudi i trgovine, a EIB Global planira da podrži ove napore u budućnosti. Sva ulaganja će građanima Crne Gore pružiti udobnije, bezbjednije i ekološki prihvatljivije načine putovanja, olakšavajući porodicama, radnicima i posjetiocima kretanje u zemlji i van nje.