Crnogorke u borbi za emancipaciju duže od vijeka

2026-03-07 - 09:26

Predavanje istoričarke Božene Miljić „Crnogorske žene – od revolucije do emancipacije“ održano je sinoć u Matici crnogorskoj u susret Danu žena. Miljić je u svom izlaganju, kako piše u saopštenju Matice crnogorske, podsjetila na začetke ženskog pokreta u SAD-u sredinom XIX vijeka i čuvene borkinje za prava žena širom Evrope koje su bile inspiracija i za žene iz manjih država. “Treba naglasiti da je i u svijetu Osmi mart, odnosno ženski pokret vezan za sindikate, za socijaliste, pa tako i ne čudi da je u Jugoslaviji i Crnoj Gori bio vezan za radnički pokret i time i Komunističku partiju Jugoslavije, koja je tu borbu žena za svoja prava u mnogo čemu ideološki obojila i donekle ‘partijski prisvojila'”, rekla je Miljić. Kao nezvanični začetak borbe za ženska prava u Crnoj Gori može se uzeti 3. decembar 1919. godine kada je, na poziv Centralnog sekretarijata žena Jugoslavije, u Podgorici došlo do demonstracija. Od tada, istakla je Miljić, akcije su postale češće i već 1920. godine u januaru zborovi žena se organizuju u Podgorici, Cetinju, Rijeci Crnojevića, Tivtu i Herceg Novom sa zahtjevima za političkim izjednačavanjem polova. “Borba za prava žena u Crnoj Gori je išla uporedo s partijskim aktivizmom, pa je i prva inicijativa o stvaranju ženskog pokreta došla od Komunističke partije 1935. godine, kako stoji u zapisu Mileve Marković koja je bila potpisnica na Osnivačkoj skupštini ženskog pokreta održanoj u bioskopskoj sali „Luksor“ u Podgorici”, navodi se u saopštenju. Prelomna je bila 1936. godina, navela je Miljić. “Započela je zahtjevima i pozivima žena na emancipaciju, borbu za ravnopravnost, a onda se ta borba intezivirala – ovu godinu obilježile su demonstracije, mnoge žene hapšene su, među njima i one najistaknutije: Božana Vučinić, Đina Vrbica, Vasa Pavić... Prve nedjelje marta 1936, uoči Osmog marta, formiran je u Podgorici Ženski pokret, kojem je prisustvovalo 120 žena – naravno da je i taj pokret bio zabranjen od strane jugoslovenskih vlasti. Najveće demonstracije te godine desile su se 26. juna na Belvederu kraj Cetinja, na kojem je učestvovalo čak 200 žena. Tom prilikom je šest demonstranata stradalo”, rekla je Miljić. Pred početak Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji, oko 60 žena su bile članice Komunističke partije, a masovno su učestovovale u martovskim demonstracijama protiv Trojnog pakta – podsjećaju iz Matice crnogorske. Miljić je govorila i o učešću crnogorskih žena u Drugom svjetskom ratu, s posebnim osvrtom na 1943. godinu kada je formiran Glavni odbor AFŽ-a (Antifašistički front žena) za Crnu Goru i Boku. “U decembru te godine održan je i Prvi kongres AFŽ-a za Crnu Goru i Boku u Kolašinu sa 400 delegatkinja. AFŽ je za zadatak imao da stečenu ravnopravnost štiti, a emancipaciju da pospješuje i omogući potpuno uključivanje žena u javni život”, istakla je Miljić i dodala da je važan momenat za ženski pokret, emancipaciju žena i distribuiranje „naprednih ideja“ među ženama u Crnoj Gori predstavljalo pokretanje časopisa „Naša žena“ aprila 1944. godine. Ona je podsjetila i da je tokom NOR-a aktivno u borbama učestvovalo 2.546 žena iz Crne Gore, od kojih su 483 poginule. “Kroz zatvore i logore prošlo je 12.108 žena, strijeljane su ili obješene 1.754 žene, a 71 je preminula u logorima. Osam žena iz Crne Gore proglašeno je za narodne heroine: Ljubica Popović, Vukosava Vukica Mićunović, Jelica Mašković, Đina Vrbica, Jelena Ćetković, Milica Vučinić, Vukica Mitrović i Dobrila Ojdanić”, nastavak je saopštenja Matice. Govorila je i o tome kako su se žene Crne Gore upoznavale sa značajem i simbolikom Osmog marta, s posebnim osvrtom na Proglas iz 1944. godine koji je kao slogan imao poklič „U borbu s mužem, bratom i sinom!“ “Tokom cijelog trajanja rata organizovane su proslave Osmog marta, koje su, pored priredbi i zabavnog dijela, pratile i edukacije i savjetovanja o borbi, pravima, higijeni”, objasnila je Miljić. Žene su konačno 1946. godine dobile pravo glasa i u Ustavu FNRJ je zapisano da su žene i muškarci ravnopravni u svim područjima života, kao i da imaju pravo na jednaku platu. “U prvom sazivu crnogorskog parlamenta 1946. bile su tri žene: Lidija Jovanović, Draginja Vušović, i Dobrila Ojdanić. Lidija Jovanović postala je jedina članica Centralnog komiteta KPCG kada je osnovan 1948. godine”, rekla je Miljić.