Dokumentima do istine: Knjiga “Pavle Đurišić – kontroverzni četnički vojvoda” novo izdanje Matice crnogorske

2026-02-09 - 08:58

Novo izdanje knjige istoričara dr Radoja Pajovića, “Pavle Đurišić – kontroverzni četnički vojvoda”, objavljeno je u izdanju Matice crnogorske kao drugo crnogorsko, poslije prvog iz 2005. godine. Knjiga je, kako je saopšteno iz Matice crnogorske, prvobitno nastala za potrebe edicije “Tragom izdaje i zločina” i objavljena u Zagrebu, da bi kasnije bila dopunjena i proširena za crnogorsko izdanje. “Kako je ranije najavljeno, ponovno objavljivanje Pajovićeve studije je reakcija, odgovor Matice crnogorske na agresivno veličanje kvislinškog četničkog pokreta i pokušaje neargumentovanog istorijskog revizionizma retrogradnih i nacionalističkih struktura u crnogorskom društvu. Autorova želja je bila da ovom studijom dokumentovano, što realnije i svestranije prikaže Đurišićevu ličnost i ulogu u četničkom pokretu Draže Mihailovića, konkretnu kolaboraciju i zločine neophodne za razumijevanje njegovog karaktera. Ova studija o Pavlu Đurišiću obiluje podacima o vojnoj strukturi Đurišićeve organizacije, o četničkom političkom i velikodržavnom programu, italijanskim podacima o Đurišićevim političkim i nacionalnim stavovima, kao i o stavovima o NOP-u, Muslimanima i počinjenim zločinima. Radoje Pajović izvršio je za crnogorsko izdanje dopune na bazi novih naučnih saznanja”, piše u saopštenju Matice crnogorske. U inostranim arhivima, kako napominju iz Matice crnogorske, postoji bogata arhivska građa o Drugom svjetskom ratu, koja je postala dostupna istraživačima tek od 1995. godine, tj. poslije isteka vremenske distance od 50 godina. “Takav je slučaj i sa italijanskim arhivima – Istorijskim (diplomatskim) arhivom pri MIP-u, Centralnim državnim arhivom i Istorijskim arhivom pri Glavnom generalštabu Vojske. Tokom posljednjeg studijskog boravka u Italiji pronašao sam nekoliko hiljada italijanskih dokumenata o Drugom svjetskom ratu na tlu Crne Gore, među kojima i ona koja govore o četničkom pokretu Draže Mihailovića. Među njima ima, naravno, i onih koja govore o Pavlu Đurišiću, njegovim političkim stavovima i njegovoj tajnoj saradnji sa italijanskim okupatorom u toku januara, februara i marta 1942. godine. U tom periodu Pavle Đurišić je imao osam susreta sa zvaničnim predstavnicima italijanskog okupatora, koji do sada nijesu bili poznati našoj ni naučnoj, a kamoli široj javnosti. U prilozima za knjigu objavljujemo 12 italijanskih dokumenata u prevodu i originalu (na italijanskom jeziku). Ta dokumenta gotovo senzacionalistički otkrivaju mnoge nepoznate momente iz života i djelovanja Pavla Đurišića”, navodi se u predgovoru. Matica crnogorska duguje zahvalnost nosiocima autorskih prava, porodici pokojnog akademika dr Radoja Pajovića, istaknutog istoričara, montenegriste i člana Matice crnogorske. Knjigu ispred izdavača potpisuje Ivan Ivanović, generalni sekretar Matice crnogorske. Knjiga “Pavle Đurišić – kontroverzni četnički vojvoda” je objavljena u okviru biblioteke “Studije, kritike, eseji”.