EU strahuje od izbjeglica iz Libana i apeluje na Izrael

2026-03-19 - 17:53

Zvaničnici Evropske unije upozoravaju Izrael na posljedice kopnene ofenzive u Libanu. Pitanje je samo mogu li oni uopšte da prisile Hezbolah na razoružanje ili da spriječe izraelsku vojnu akciju? Evropske sile upozorile su Izrael na posljedice moguće kopnene ofanzive u Libanu i to u trenutku kada je izraelska vojska priznala da sprovodi „ograničene i ciljane kopnene operacije“ na jugu Libana protiv Hezbolaha, iranskim novcem potpomognute milicije i političke grupe. “Opsežna izraelska kopnena ofanziva imala bi razorne humanitarne posljedice, mogla bi da dovede do dugotrajnog sukoba i mora se spriječiti”, stoji u izjavi lidera Francuske, Njemačke, Italije, Velike Britanije i Kanade. Liban je obuzet strahom da bi ograničena prodiranja usmjerena na “ključna Hezbolahova uporišta”, kako je to formulisala izraelska vojska, mogla da eskaliraju u invaziju na južni Liban, područje kojim Hezbolah dominira. U ponedjeljak je libanski parlament produžio svoj mandat za dvije godine. Izbori, prvobitno zakazani za maj ove godine, odloženi su jer je parlament ocijenio da je nerealno organizovati ih u ratnim uslovima i u vrijeme masovnog raseljavanja. Prije dvije nedjelje, kada su SAD i Izrael počeli da bombarduju Iran, Hezbolah je otvorio artiljerijsku vatru na Izrael u znak osvete za ubistvo iranskog vrhovnog vođe, ajatolaha Alija Hamneija, i to uprkos pozivima libanske vlade da se zemlja ne umiješa u američko-izraelski rat sa Iranom. Evropski lideri pozivali su na razoružavanje Hezbolaha. Sada se strahuje od ogromnih humanitarnih posljedica unutar Libana i mogućeg uticaja na Evropu u slučaju izraelske invazije. Zemlja se, osim toga, već godinama muči sa ekonomskom krizom. Kakvi su, dakle, strahovi evropskih čelnika i kakve poluge imaju za okončanje sukoba? “Čuli smo niz evropskih izjava kojima se Izraelci mole da ne eskaliraju i ne šire ofanzivu, bilo u Libanu, Gazi ili drugdje. No to nikada ne preraste u mnogo više od ljubaznog zahtjeva “, kaže za DW Žilijen Barns–Dejsi direktor programa za Bliski istok i Sjevernu Afriku pri trustu mozgova Evropski savjet za spoljne odnose (ECFR). „Pitanje migracija“ Najveća briga evropskih lidera je širenje sukoba na Bliskom istoku i nestabilnost koju bi to donijelo, uključujući raseljavanje iz Libana i povećanje migracija ka Evropi. “Postoji opravdana bojazan da je ovo upravo ona vrsta situacije koja tjera sve više ljudi s Bliskog istoka da bježe iz regiona i kreću ka Evropi“, rekao je Barns-Dejsi. Povećana je i mogućnost međuvjerskih sukoba unutar Libana. Većina raseljenih iz napadnutih libanskih područja su šiiti koji traže utočište u djelovima gdje preovlađuju suniti i hrišćani. Raseljeni šiiti sve se više doživljavaju kao prijetnja: Hezbolah je šiitska milicija, a prisustvo ljudi koji bi mogli biti doživljeni kao njihove pristalice, zajednice čini potencijalnom metom izraelskih napada. “Izraelska vojska govori o mogućem napredovanju sve do rijeke Litani i depopulacije tog područja“, kaže Barns-Dejsi govoreći o južnom Libanu. “Postoji rizik da to podstakne unutrašnje sukobe u Libanu i suprotstavi različite zajednice. Uz to se i Sirija, sa svim svojim problemima, graniči s Libanom. Svi ti faktori zajedno veoma su zabrinjavajući za Evropu, koja ima na umu i pitanje migracija.“ Postoji i rizik za mirovne snage stacionirane na jugu Libana. Posmatrači Privremenih snaga UN u Libanu (UNIFIL) povremeno su i sami bili mete u sukobima između Izraela i Hezbolaha, a djeluju i na područjima s kojih je Izrael zatražio evakuaciju civila. ” Neprihvatljivo je da mirovni vojnici koji obavljaju zadatke naložene od Savjeta bezbjednosti UN budu meta napada“, saopštio je UNIFIL 6. marta, dva dana nakon što je pozvao obije strane na uzdržanost. Evropske ekonomske poluge prema Izraelu Stručnjaci kažu da stvarna poluga evropskih vlada nad Izraelom leži u ekonomskim vezama. Može li EU djelimično da suspenduje Sporazum o pridruživanju EU, Izrael i da oživi rasprave o trgovinskim ograničenjima prema Izraelu koje je razmatrao kako bi zaustavila njegova vojnu kampanju u Gazi 2025.? “Ključna karta koju Evropljani nisu bili voljni da odigraju u posljednje dvije godine kada je reč o Izraelu jeste ekonomska karta. Evropska unija je najveći trgovinski partner Izraela, a Evropa nikada nije bila voljna da to stavi na sto”, kaže Barns Dejsi. “Mislim da bi Evropljani, ako žele ozbiljno da pritisnu Izrael da ne širi ofanzivu, morali da razmišljaju o materijalnom pritisku, o političkim i ekonomskim koracima kojima bi se zemlja osjetila pritisnutom i međunarodno izolovanom zbog nastavka takve ofanzive.” Šta EU čini za Liban Portparol EU nedavno je istakao ozbiljnost humanitarne krize koja se odvija u Libanu i naveo da je već raseljeno do 900.000 libanskih građana. Evropska unija je obećala da će poslati pomoć Libanu nakon što su porodice pobjegle iz svojih domova u djelovima zemlje kojima dominira Hezbolah, uključujući Dahije, predgrađe Bejruta. Prva pošiljka potrepština već je stigla u Bejrut iz Kopenhagena. “Isporučeni su materijali za pomoć, medicinska oprema, materijal za skloništa, oprema za rekreaciju djece”, rekla je portparolka EU Eva Hrničirova. Evropska unija je dodijelila paket pomoći od sto miliona eura za rješavanje raseljavanja libanskog stanovništva i sarađuje s pouzdanim partnerima na terenu poput UNICEF-a. “Narod Libana može da računa na Evropsku uniju“, naglašava Hadža Lahbib, komesarka EU za jednakost, pripravnost i upravljanje krizama. Ali, svaka podrška bila bi ograničena na humanitarnu pomoć. Francuska, Njemačka, Italija i Velika Britanija izrazile su duboku zabrinutost zbog eskalacije sukoba i pozvale na “smisleni angažman izraelskih i libanskih predstavnika radi pregovaranja o održivom političkom rješenju”, ne navodeći pritom nikakvu konkretnu strategiju kako bi do tih pregovora moglo da dođe.