Fela Kuti posthumno postao prvi Afrikanac nagrađen Grammyjem za životno djelo: Veliki trijumf afričke muzike

2026-02-03 - 07:39

Ovo priznanje naglašava Kutijev doprinos muzici i njegovu ulogu inspiracije za jedan od najpopularnijih savremenih afričkih muzičkih žanrova Afrobeats. Nigerijski muzički kritičari pozdravili su ovu odluku kao potvrdu njegovog trajnog uticaja. "Ono što ovo priznanje znači lokalno jeste inspiracija koju Fela pruža već više od 50 godina", kazao je za Associated Press Joey Akan, nigerijski muzički kritičar i osnivač platforme Afrobeats Intelligence. Fela, saksofonista i "otac" žanra Afrobeat, koji je drugačiji od današnjeg Afrobeatsa, mnogo je poznatiji po imenu nego po prezimenu. Rođen je 1938. u Nigeriji. Njegova karijera, koja je trajala od kasnih 1950-ih do 1990-ih u više zemalja, donijela je prepoznatljivu fuziju energičnih duvačkih dionica, džeza i funka sa jorubskim ritmovima. Za Nigerijce je bio mnogo više od muzičara: pionir na sceni, aktivista koji je bio trn u oku nizu vojnih režima, kulturna referenca u borbi protiv zapadnog imperijalizma, ali i ozloglašeni poligamista. U njegovom muzičkom opusu jedna od ključnih tema je protest protiv zapadne kulturne hegemonije, čijim dijelom neki kritičari smatraju i samu Recording Academy. Oštro je napadao neokolonijalne ostatke britanske vladavine u Nigeriji i korumpirano postkolonijalno rukovodstvo svoje zemlje, posebno vojne hunte. Zbog svoje oštre kritike autokratskih vlasti, Fela je više puta završavao u zatvoru. Najpoznatiji slučaj je kazna od 20 mjeseci koju mu je 1984. izrekla vojna hunta na čelu s tadašnjim vojnim liderom Muhammadom Buharijem. Još 1977. skoro 1.000 vojnika upalo je u njegovu samoproglašenu Kalakuta Republiku, kompleks u kojem je živio u Lagosu, i spalilo ga do temelja. Njegova majka, ugledna aktivistica Funmilayo Ransome-Kuti, kasnije je preminula od povreda zadobijenih u toj raciji. "Bez obzira na razliku između onoga za šta se Fela zalagao i onoga što ovo priznanje predstavlja, mislim da je ukupni rezultat pozitivan za afričku muziku, a pokazuje i dokle seže Felin uticaj i koliko je široko rasprostranjeno njegovo priznanje", rekao je za AP Dolapo Amusat, osnivač nigerijske kreativne kompanije WeTalkSound. Fela je preminuo 1997. od komplikacija povezanih s AIDS-om. Njegovo nasljeđe otvorilo je put jednom od najuspješnijih perioda u historiji nigerijske muzike. Zvijezde poput Burna Boya i Wizkida često se pozivaju na Feline ideje i stvaralaštvo. Posljednjih godina muzika iz Afrike dobija sve više priznanja u okviru Recording Academy. U 2024. uvedena je nova kategorija za najbolju afričku muzičku izvedbu. Od 2020. do danas nagrade su osvajali Burna Boy, Tems i južnoafrička pjevačica Tyla. Mnoge globalne zvijezde, uključujući Beyoncé, Mos Defa, Nasa i J. Colea, također su koristile Feline teme i ritmove, semplujući njegove pjesme i uvrštavajući ih u soundtrackove brojnih holivudskih produkcija.