Kinezi masovnom sadnjom drveća od pustinje Taklamakan napravili upijača ugljen-dioksida

2026-02-12 - 13:08

Pustinja Taklamakan pokriva površinu od oko 337.000 kvadratnih kilometara. Kroz istoriju je stekla reputaciju izuzetno surovog predjela, okruženog visokim planinama koje tokom većeg dijela godine sprječavaju dolazak vlažnog vazduha u pustinju, stvarajući izuzetno sušne uslove. Nazivaju je još „mjestom bez povratka“ ili: „Ušao, ne izašao.“ Međutim, tokom posljednjih nekoliko decenija Kina je zasadila šumski pojas oko ivica pustinje, a nova studija ukazuje da ovaj pristup počinje da daje rezultate. „Prvi put smo utvrdili da intervencija koju predvodi čovjek može efikasno da unaprijedi skladištenje ugljenika čak i u najekstremnijim sušnim predjelima, pokazujući potencijal da se pustinja pretvori u upijač ugljenika i zaustavi širenje pustinje“, rekao je koautor studije Juk Jung, profesor na Kalifornijskom tehnološkom institutu (Kaltek) i viši istraživač u Nasinoj Laboratoriji za mlazni pogon. Više od 95 odsto pustinje Taklamakan prekriveno je pokretnim pijeskom, zbog čega se dugo smatrala „biološkom prazninom“, navodi se u studiji. Pustinja se širi još od 50-ih godina prošlog vijeka, kada je Kina prošla kroz masovnu urbanizaciju i širenje poljoprivrednog zemljišta. Ova prenamjena prirodnih površina stvorila je uslove za češće pješčane oluje, koje generalno odnose zemljište i talože pijesak, uzrokujući degradaciju zemljišta i širenje pustinje. Kina je 1978. godine pokrenula Program zaštitnih pojaseva Tri sjevera, ogroman projekat ekološkog inženjeringa čiji je cilj bio usporavanje širenja pustinja. Projekat, poznat i kao Veliki zeleni zid, imao je za cilj da do 2050. godine zasadi milijarde stabala duž ivica pustinja Taklamakan i Gobi. Do danas je u sjevernoj Kini zasađeno više od 66 milijardi stabala, a stručnjaci ističu da je donio drastične promjene u vodenom ciklusu čitave Kine. Kina je 2024. godine završila opasavanje pustinje Taklamakan vegetacijom, a istraživači navode da je ovaj napor stabilizovao pješčane dine i povećao šumski pokrivač u zemlji sa 10 odsto ukupne površine 1949. godine na više od 25 odsto danas. Sada su naučnici otkrili da rasprostranjena vegetacija na periferiji pustinje Taklamakan apsorbuje više ugljen-dioksida iz atmosfere nego što ga pustinja oslobađa, što znači da se Taklamakan možda pretvara u stabilan upijač ugljenika. Istraživači su analizirali terenska posmatranja različitih tipova vegetacionog pokrivača, kao i satelitske podatke o padavinama, vegetaciji, fotosintezi i tokovima ugljen-dioksida u pustinji Taklamakan tokom posljednjih 25 godina. Takođe su koristili “Carbom Tracker” američke Nacionalne uprave za okeane i atmosferu, koji modeluje izvore i upijače ugljen-dioksida širom svijeta, kako bi potvrdili svoje nalaze. Rezultati, objavljeni u časopisu PNAS, pokazuju dugoročni trend širenja vegetacije i povećanja apsorpcije ugljen-dioksida duž ivica pustinje, što se vremenski i prostorno poklapa sa projektom Veliki zeleni zid. Tokom perioda istraživanja, količina padavina u vlažnoj sezoni pustinje Taklamakan, od jula do septembra, bila je 2,5 puta veća nego u sušnoj sezoni i u prosjeku je iznosila oko 16 milimetara mjesečno. Padavine su povećale vegetacioni pokrivač, „zelenilo“ i fotosintezu duž ivica pustinje, čime je nivo ugljen-dioksida iznad pustinje smanjen sa 416 djelova na milion u sušnoj sezoni na 413 djelova na milion u vlažnoj sezoni. Prethodna istraživanja ukazivala su na to da bi pustinja Taklamakan mogla biti upijač ugljenika, ali su se te studije fokusirale na ugljen-dioksid koji apsorbuje pustinjski pijesak. Takođe su ukazivale da pijesak nije stabilan upijač u uslovima klimatskih promjena, jer porast temperature može izazvati širenje vazduha u pijesku, što dovodi do oslobađanja dodatnih količina ugljen-dioksida. „Na osnovu rezultata ove studije, pustinja Taklamakan, iako samo duž svojih oboda, predstavlja prvi uspješan model koji pokazuje mogućnost pretvaranja pustinje u upijač ugljenika“, rekao je Jung. Potencijal Velikog zelenog zida da uspori dezertifikaciju i dalje je nejasan, ali njegova uloga kao ponora ugljenika „može poslužiti kao vrijedan model za druge pustinjske regione“, dodao je Jung.