Škola u prirodi - dominantno hotelski aranžmani i visoke cijene

2026-02-13 - 09:49

Dokument je izrađen u okviru projekta „Korupcija u obrazovanju“, uz podršku Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) i Građanske alijanse. Istraživanje je obuhvatilo online anketu sa 578 ispitanika (92% roditelji i staratelji), fokus grupe, analizu normativnog okvira i dokumentaciju pribavljenu putem zahtjeva za slobodan pristup informacijama. Rezultati ankete pokazuju da je samo 13,9% ispitanika ocijenilo da su aktivnosti u potpunosti bile povezane sa nastavnim planom i programom, dok 38,4% navodi slabu ili nikakvu povezanost. "Samo 13,5% smatra da program u velikoj mjeri doprinosi obrazovanju, a 44% ocjenjuje doprinos kao mali ili nepostojeći. Programi su dominantno realizovani u hotelskom smještaju: 53,6% u hotelima sa 2–3 zvjezdice, 32,3% u hotelima sa 4–5 zvjezdica, dok je samo 6,1% u domovima, planinarskim objektima ili kampovima", navodi se u istraivanju. Gotovo četvrtina ispitanika (23,7%) navodi da aktivnosti uglavnom ili uopšte nisu bile organizovane u prirodnom okruženju. „Ako priroda nije centralni obrazovni resurs, već prateći element programa, onda je neophodno postaviti pitanje suštine i svrhe ovog modela“, navode iz MASTER-a. Više od polovine ispitanika (58,4%) smatra cijenu programa previsokom u odnosu na životni standard i kvalitet sadržaja, a 29,1% je ocjenjuje kao umjereno visoku. Cijene za četvorodnevni boravak kreću se od 200 do 250 eura po učeniku, uz značajne razlike čak i unutar istih opština (npr. 190–230 eura za slične uslove), bez jasno definisanih kriterijuma. Ne postoji obaveza pribavljanja više ponuda, pa se škole često oslanjaju na jednu turističku agenciju. Roditelji imaju ograničen uvid u ugovore (23,7% ih je vidjelo, 24,8% nije, 35,7% nema informacije), strukturu troškova i kriterijume izbora. Značajan broj osnovnih škola ne realizuje program zbog finansijskih i organizacionih prepreka, čime se produbljuju razlike među učenicima. 45,9% ispitanika smatra da škola u prirodi nije jednako dostupna svoj djeci. „U odsustvu jasnih standarda, škola u prirodi ne funkcioniše kao jedinstven javni program, već kao skup neujednačenih praksi koje zavise od lokalnih okolnosti i finansijskih mogućnosti roditelja“, poručuju iz MASTER-a. Iako postoje primjeri kvalitetne realizacije, oni zavise od individualne inicijative i lične posvećenosti, a ne od stabilnog sistemskog rješenja. Policy paper zaključuje da postojeći model funkcioniše između obrazovne obaveze i neuređene tržišne prakse, bez precizno definisanih odgovornosti, obavezujućih standarda i održivog finansijskog okvira. Bez reforme postoji rizik dalje komercijalizacije, nejednakosti i slabljenja povjerenja u obrazovni sistem. „Škola u prirodi mora biti dio javne obrazovne politike sa jasnim pravilima, jednakim uslovima i mjerljivim obrazovnim ishodima – a ne prostor neujednačenih tržišnih praksi", zaključuju iz Mreže za evropske politike – MASTER.