Kritike na rad sa maloljetnicima u UIKS-u: Učestali konflikti i nedovoljno aktivnosti

2026-02-17 - 07:29

Individualni planovi postoje na papiru, ali se ne primjenjuju dosljedno u praksi, dok su resocijalizacione aktivnosti ograničenog obima i trajanja, ocijenio je Zaštitnik ljudskih prava i sloboda u izvještaju nakon obilaska Odjeljenja za maloljetnike u UIKS-u. Zaštitnik ljudskih prava i sloboda, u funkciji Nacionalnog preventivnog mehanizma (NPM), tokom monitoringa Odjeljenja za maloljetnike u okviru Uprave za izvršenje krivičnih sankcija (UIKS) konstatovao je da, iako su individualni programi tretmana formalno uspostavljeni, njihova primjena u praksi nije dosljedna niti u punom kapacitetu. Prema nalazima NPM-a, u Odjeljenju za maloljetnike kaznu izdržavaju i maloljetnici kojima je izrečena vaspitna mjera upućivanja u ustanovu zavodskog tipa. “Postupanje prema ovoj populaciji mora biti zasnovano na poštovanju osnovnih ljudskih prava, najboljeg interesa djeteta i principa individualizacije tretmana, u skladu sa međunarodnim i domaćim standardima”, piše u izvještaju. Naglašeno je da se za svakog maloljetnika izrađuje individualni program tretmana, zasnovan na procjeni ličnosti, uzrasta, obrazovanja, porodičnih prilika i vrste krivičnog djela. Međutim, tim NPM-a stekao je utisak da su planovi u određenoj mjeri opšti i šablonski, sa ciljevima i aktivnostima koje se ponavljaju, bez jasno definisanih, mjerljivih i vremenski određenih zadataka. “Neophodno je dodatno unaprijediti stepen individualizacije kroz dublju multidisciplinarnu procjenu svakog maloljetnika, jasnije diferenciranje ciljeva i prilagođavanje intenziteta aktivnosti konkretnim potrebama. Individualni planovi moraju biti „živi dokumenti“, koji se redovno revidiraju u skladu sa napretkom ili regresijom u ponašanju, a ne samo formalna obaveza”, poručuje NPM. Tokom 2024. i 2025. godine u Zavodu su realizovane aktivnosti usmjerene na resocijalizaciju – obuke opismenjavanja, treninzi socijalnih vještina i grupne sportske aktivnosti. “Radionice opismenjavanja pohađala su dva maloljetnika, dok su treninge socijalnih vještina završila četiri”, ističe NPM. Iako predstavljaju pozitivan pomak, ove aktivnosti su, prema ocjeni NPM-a, ograničenog trajanja i obuhvata i ne uključuju kontinuirano sve maloljetnike. Preporučuje se njihovo češće i sistematičnije organizovanje, uz integraciju u individualne planove tretmana i jasno praćenje efekata. Učestali konflikti i potreba za intenzivnijom psihosocijalnom podrškom “Tokom obilaska u martu zabilježene su učestale napetosti među maloljetnicima, emocionalna nestabilnost, slabija kontrola bijesa i frustracija”, piše u izvještaju. NPM ocjenjuje da je neophodan intenzivniji tretmanski pristup koji uključuje individualno savjetovanje, grupne terapijske aktivnosti, treninge socijalnih i emocionalnih vještina, kao i razvoj nenasilnih modela rješavanja konflikata. Poseban akcenat stavljen je i na potrebu kontinuirane edukacije službenika obezbjeđenja za rad sa maloljetnicima, u oblasti razvojnih specifičnosti adolescenata, komunikacije, prevencije konflikata i nenasilne deeskalacije. Zaštitnik podsjeća da većina paviljona i dalje nema adekvatne prostorije za individualni i grupni tretmanski rad, što predstavlja ozbiljno ograničenje za kvalitetnu resocijalizaciju. “Nedostatak prostora, uz dominantan fokus na bezbjednosne aspekte i održavanje reda, često potiskuje tretmanski rad u drugi plan. U takvom ambijentu stručni kadar, psiholozi, pedagozi i socijalni radnici, nerijetko se suočava sa profesionalnom frustracijom i osjećajem nedovoljne uvaženosti”, napominje se u izvještaju. Dugotrajno zanemarivanje tretmanske dimenzije, upozorava NPM, može negativno uticati i na motivaciju zaposlenih i na ukupnu bezbjednosnu situaciju u ustanovi. Zaštitnik kao NPM ponavlja ranije date preporuke: dodatno edukovati službenike obezbjeđenja za rad sa maloljetnicima, obezbijediti kontinuirane i sistematske programe obrazovanja, sporta, profesionalne obuke i rekreacije i uspostaviti sistem kontinuirane društvene podrške i saradnje u procesu rehabilitacije. U radu sa maloljetnicima, poručuje NPM, individualizacija tretmana mora biti suštinski, a ne samo formalni princip. “Efikasan tretman nije samo pitanje izvršenja kazne, već ulaganje u reintegraciju i sigurnije društvo”, zaključuje se u izvještaju. A. Obradović