Mreža X krši sankcije SAD prema Iranu?
2026-03-15 - 13:46
Društvena mreža X koja je u vlasništvu najbogatijeg čovjeka svijeta Ilona Maska, našla se pod kritikama brojnih stručnjaka zbog sumnji da krši američke sankcije protiv Irana. Grupa za nadzor tehnoloških kompanija “Tech Transparency Project” upozorila je da je mreža X omogućila pojedinim iranskim zvaničnicima da koriste plaćene premium usluge i dobiju verifikovani status na platformi. TTP navodi da su novi lider Irana Modžtaba Hamnei i drugi iranski zvaničnici na listi američkih sankcionisanih lica, što znači da je američkim kompanijama generalno zabranjeno pružati im komercijalne usluge bez posebnog odobrenja zvaničnog Vašingtona. Istraživanje pokazuje da je Hamnei navodno platio X Premium pretplatu i dobio plavi znak za verifikaciju, čime je pristupio dodatnim funkcijama koje nisu dostupne običnim korisnicima bez plaćanja, što TTP vidi kao potencijalni prekršaj sankcija. Prema američkom Zakonu o kontroli stranih sredstava, direktno ili indirektno pružanje robe i usluga sankcionisanim licima bez licence predstavlja kršenje zakona, uključujući finansijske transakcije i različite komercijalne benefite. Premium pretplate Grupa TTP upozorava da prihodi koje X ostvaruje od sankcionisanih korisnika i pružanje privilegija kroz premium pretplate mogu predstavljati regulatorni problem, posebno imajući u vidu da X ima ugovore sa američkom Vladom. Iako mreža X nije zvanično komentarisala ove tvrdnje, ranije je ona uklanjala verifikacije sa drugih iranskih naloga koje su različite grupe označile kao problematične, što sugeriše da platforma možda mijenja svoju politiku kako bi smanjila regulatorne rizike. Ovo pitanje ima i širi značaj, jer sankcije prema Iranu predstavljaju dugogodišnji instrument američke spoljne politike usmjeren na kontrolu nuklearnog programa i regionalnog uticaja Irana, a potencijalni propusti u primjeni sankcija od strane velikih tehnoloških kompanija mogu izazvati strože regulative i povećanu pažnju zakonodavaca i regulatora. Platforme sa sjedištem u SAD koje posluju globalno sve se češće suočavaju sa kompleksnim izazovima u praćenju i primjeni sankcija kada korisnici dolaze iz različitih zemalja koje su pod sankcijama SAD. Transakcije korisnika Važno je napomenuti i da sankcije ne obuhvataju samo direktne finansijske transakcije već i pružanje komercijalnih benefita, pa se plaćene premium usluge i verifikacija smatraju relevantnim za usklađenost sa zakonima. Stručnjaci ističu da ovakvi slučajevi mogu postaviti presedan za druge tehnološke kompanije koje nude svoje usluge globalnoj zajednici, i naplaćuju pretplate korisnicima iz zemalja pod sankcijama, jer regulatorni okvir postaje strožiji, i zahtijeva detaljno praćenje transakcija i korisničkih naloga. Mreža X se tako našla u situaciji u kojoj mora brzo da reaguje, kako bi proverila sve pretplate i naloge iz Irana i drugih sankcionisanih zemalja, uskladila svoje poslovanje sa američkim zakonima i izbjegla potencijalne novčane kazne ili gubitak ugovora sa Vašingtonom.