Ostavka kao izgubljeni čin dostojanstva

2026-02-06 - 06:17

Uostalom, upravo će nova i navodno demokratska politička arhitektonika izrasti iz groblja kolektivnih ostavki starog socijalističkog rukovodstva u baršunastim danima AB revolucije s kraja osamdesetih u Titogradu. Tada je ostavka, makar i iznuđena, makar i kolektivna, imala snagu rituala političkog čišćenja. Bila je znak da sistem priznaje krivicu, ne samo formalno. U tom dramatičnom istorijskom rezu činilo se da će buduće, demokratske generacije političara, taj čin preuzeti, produbiti i individualizovati — pretvoriti ga u izraz lične odgovornosti. Ali decenije koje su uslijedile demonstriraće jednu neprijatnu i gotovo nelogičnu komparaciju. To prohladno, rigidno i jednodimenzionalno komunističko predsjedništvo, lišeno pluralizma i političke pokretljivosti, imaće neuporedivo više moralnog osjećaja za odgovornost i ostavku nego oni koji će doći poslije njih, u ime demokratije, slobode i dinamične političke scene. Pokazaće se da im možete uzeti gotovo sve, politički legitimitet, popularnost, pa i dostojanstvo — osim ostavke. A šta je ostavka drugo do rastanak od fotelje, i to rastanak koji u političkim psihama poprima gotovo traumatski karakter? U kratkoj istoriji ostavki u Crnoj Gori bilježimo jedan slučaj koji je, u moralnom smislu, gori od istrajavanja u nepodnošenju ostavke pred tragičnim ishodom koji podrazumijeva neopozivo napuštanje odgovorne funkcije. To je nesrećna i licemjerna situacija nakon željezničke nesreće na Bioču, u kojoj je poginulo četrdesetsedam ljudi. Ministar saobraćaja je tada podnio ostavku — čin koji je u prvom trenutku izgledao kao minimum ljudske i političke pristojnosti. Međutim, poslije godinu dana, pošto se kolektivna uznemirenost povukla i javna trauma počela da blijedi, taj isti ministar osvanuo je ponovo na čelu istog resora. Ostavka je tako pretvorena u privremeni manevar, u tehniku amortizacije šoka, u manipulaciju protokom vremena. Poštenije i ljudskije bi bilo da ostavku nije podnosio, jer bi se građani i porodice stradalih poštedjeli bestidne igre zasnovane na zaboravu i političkom cinizmu. Ali to smo mi — društvo u kojem, uz dovoljno vremena i dovoljno ravnodušnosti, gotovo sve može proći. Još jedan jezivi primjer ostaće kao trajni dokument besčasti i morbidne sebičnosti našeg šireg psihološkog podneblja, ovoga puta iz nama bliske Srbije. Nakon ubistva premijera Zorana Đinđića, tadašnji ministar policije nije ponudio ostavku, a kamoli je neopozivo podnio, iako je atentat organizovan iz samog srca bezbjednosnog aparata kojim je upravljao. Taj izostanak ličnog čina odgovornosti ogolio je jednu duboku strukturalnu istinu: u našim političkim kulturama funkcija se doživljava kao produžetak ličnosti, gotovo kao ontološko stanje, a ne kao privremeni mandat koji se može i mora napustiti kada se povrijedi javno povjerenje. Kada su u pitanju ostavke, taj u suštini duboko moralan čin, taj komad individualnog i ličnog u politici — zapadni čovjek pokazuje se dostojanstvenijim i časnijim od našeg. U velikom broju primjera zapadnog političara ne morate pritiskati da demisionira sa visokog položaja, čak premijerskog ili predsjedničkog, kada dođe do nekog belaja: on se sam povlači, često bez pompe, bez dramatizacije - elegantno. Kao da razumije da funkcija nije njegov identitet, već pozajmljena odgovornost. Možda je upravo u toj spremnosti na povlačenje skriven jedan od razloga procvata zapadne kulture i civilizacije. Jer društva koja njeguju sposobnost da se vlast napusti bez prisile, bez poniženja i bez kalkulacije — istovremeno njeguju i sposobnost da se vlast moralno opravda. A bez tog unutrašnjeg mehanizma samokontrole, svaka politika, ma koliko se kitila demokratskim epitetima, ostaje tek produženi refleks primitivnog nagona za opstankom na vlasti.