Poljska desna opozicija ne želi sredstva EU za odbranu

2026-02-25 - 10:57

Evropska unija stavlja Poljska na raspolaganje 43,7 milijardi eura za odbranu, ali desno-konzervativna opozicija strahuje od „njemačke zavjere“ i smatra da je ugrožen suverenitet zemlje. Ispred predsjedničke palate u Varšava, u subotu 21. februara odjekivali su dramatični pozivi u pomoć. “Spasi Poljsku, spasi Poljsku”, vikao je Adam Borovski, bivši antikomunistički sindikalista i pristalica desno-konzervativne opozicije u zemlji. “Preklinjemo vas, uložite svoj veto protiv SAFE“, apelovao je na šefa države Karola Navrockog. Na njegov poziv na protest odazvalo se nekoliko stotina ljudi. Nosili su poljske i američke zastave, kao i transparente s pretežno antinjemačkim porukama. Na transparentima je pisalo: „SAFE znači porobljavanje od strane Njemačke“ i „SAFE — ne, (ratne) reparacije — da“. Program Security Action for Europe (SAFE), koji je donijela Evropska unija prošlog ljeta, trebalo bi, imajući u vidu prijetnju iz Rusija, da ojača vojni potencijal Evrope. Zainteresovanim državama na raspolaganju je ukupno 150 milijardi eura povoljnih kredita. Poljska je najveći korisnik, ta država na prvoj liniji odbrane na istočnom krilu NATO trebalo bi da dobije 43,7 milijardi eura povoljnih zajmova za modernizaciju svojih oružanih snaga. Evropska komisija odobrila je 26. januara sredstva za 139 poljskih projekata. Novac bi mogao početi da pristiže već u martu. Ali, pitanje je da li će se program uopšte sprovesti. “Ujedinjenje Evrope pod njemačkim vođstvom”? Proevropska vlada lijevog centra premijera Donald Tusk smatra projekat velikim uspjehom. Upravo je Poljska, tokom svog predsjedavanja Unijom prije dvije godine, pokrenula inicijativu i progurala je, uprkos protivljenju pojedinih zapadnoevropskih prijestonica. Donedavno je postojala saglasnost između vlade i opozicije da SAFE predstavlja veliku šansu za Poljsku. Zemlja intenzivno jača svoje oružane snage, jer strahuje od agresivne politike Rusije. Međutim, u posljednjem trenutku desno-konzervativna i krajnje desna opozicija promijenila je stav za 180 stepeni. Zaokret je prošle nedjelje objavio Jarosław Kaczyński, lider desno-konzervativne stranke Pravo i pravda (PiS): cilj programa SAFE, tvrdi on, jeste „ujedinjenje Evrope pod njemačkim vođstvom“ i „istisnuće SAD iz Evrope“. Prema njegovim riječima, prijedlog znači „Poljsku pod njemačkom čizmom“. „Mi tu čizmu odbijamo“, rekao je Kačinjski, nazvavši Njemačku „postnacističkom državom“. Prema Kačinjskom, predsjednik Navrocki treba da stavi veto na SAFE. Poljska desnica diže bunu Od tada je propagandna kampanja protiv SAFE u punom jeku. Na stranačkoj konvenciji stranke PiS u Stalovoj Volji prošle subote (21.2), šef poslaničkog kluba stranke, Marijuš Blaščak, izjavio je da je SAFE „kreditni sistem koji nezavisne države stavlja u lance“. I desno-libertarijanska stranka Konfederacija slobode i nezavisnosti kritikovala je SAFE. “Taj program može da podrži samo idiot ili izdajnik“, objavila je na mreži Iks poslanica u Evropskom parlamentu Eva Zajončkovska-Hernik. Aktuelna poljska vlada je, međutim, izdejstvovala u Briselu veoma dobre uslove: kamata od oko tri odsto, znatno niža od tržišne; rok otplate 45 godina, uz poček od deset godina; do 80 odsto sredstava išlo bi poljskim kompanijama. Može li Brisel da zaustavi novac? Ni to ne uvjerava poljsku opoziciju. Desne stranke najviše strahuju od mehanizma uslovljavanja u EU i pozivaju se na ranija iskustva. Evropska komisija je 2021. zaustavila isplate iz fonda za oporavak od korone tadašnjoj vladi stranke PiS zbog kršenja vladavine prava. „Uslovljavanje znači de fakto političku ucjenu, koja EU daje pravo da u svakom trenutku zaustavi protok novca“, poručio je Kačinjski na mreži X. Političari stranke PiS tvrde da bi Brisel, ako oni ponovo dođu na vlast 2027, „zavrnuo slavinu“. Osim toga, SAFE bi navodno ograničio izbor dobavljača oružja na evropske firme. Poljska je do sada kupovala borbene avione i tenkove od SAD i Južne Koreje. Potpuno je neprihvatljivo, smatra poljska desnica, da ovog puta dio profita imaju i njemačke kompanije. „Riječ SAFE znači bezbjedno. To nije samo igra reči. Niko ne treba ni da pomisli da blokira program“, upozorio je premijer Tusk prošlog četvrtka (19. februar) na vojnom poligonu kod Varšave. Veto bi bio “udarac u srce odbrambenih projekata“, rekao je Tusk. Zamjenik ministra odbrane Cezari Tomčik govori čak o „veleizdaji“. Predsjednik Navrocki u dilemi Nakon što je zakon o SAFE‐u ove nedjelje konačno prošao parlament, on stiže na predsjednički sto. “Odluka još nije donijeta“, rekao je u nedelju uveče njegov savjetnik Blažej Poboži. Od preuzimanja dužnosti u avgustu 2025, Navrocki je blokirao rekordnih 27 zakona. Ali ovog puta nalazi se u dilemi: PiS ga je kandidovao i pobijedio je zahvaljujući finansijskoj i logističkoj podršci te stranke, što ga obavezuje na lojalnost. Istovremeno, kao predsjednik i vrhovni komandant oružanih snaga, mora da vodi računa o bezbjednosti zemlje. Većina vojnih zvaničnika snažno podržava SAFE kao važan izvor sredstava za modernizaciju vojske. Veto bi izazvao nerazumijevanje u vojnom vrhu. Tusk se, u međuvremenu, sprema za najgori scenario: izvori u njegovoj vladi, na koje se poziva TVN, tvrde da bi korišćenje sredstava EU iz programa SAFE bilo moguće i bez posebnog zakona. “Za vladu je to situacija u kojoj može samo da dobije: Navrocki će ispasti gubitnik ako odbije da potpiše, a program će se ionako sprovesti“, komentarisao je u nedjelju dnevnik Ržečpospolita.