Učitelj iz Niša kažnjen jer je prekrečio grafit “Kad se vojska na Kosovo vrati“

2026-02-10 - 19:08

Dvadeset pet eura, to je kazna koju je opozicioni aktivista i učitelj platio jer je „bez dozvole“ prekrečio grafit „Kad se vojska na Kosovo vrati“ u dvorištu osnovne škole na jugoistoku Srbije u kojoj je zaposlen. Vladajuća Srpska napredna stranka (SNS) osudila je ovaj čin i označila aktiviste Zeleno-lijevog fronta (ZLF) iz Niša, koji su učestvovali u uklanjanju grafita, kao „autošoviniste“. Nacionalistički slogan „Kad se vojska na Kosovo vrati“ ispisan je širom Srbije, a civilni aktivisti su ga i prethodnih godina uklanjali, uz poruku da širi netoleranciju i poziva na sukobe. Srpska vojska i policija povukle su se sa Kosova u ljeto 1999. godine, nakon NATO intervencije pokrenute zbog ratnih zločina koje su srpske snage počinile nad albanskim civilima tokom rata. Anonimna prijava „Taj grafit poziva na rat i sukobe. Ta poruka nas vraća u devedesete, u vrijeme kada je Srbija gubila mlade živote i teritorije“, kazao je za Radio Slobodna Evropa (RSE) 54-godišnji Dejan Petrović, učitelj u niškoj školi „Učitelj Tasa“. Petrović dodaje da je sporni grafit prije nekoliko godina ispisan u školskom dvorištu, te da je u više navrata sugerisao direktorici da takva poruka nije primjerena i da je treba ukloniti, ali nadležni nijesu reagovali. „U jednom trenutku sam rekao direktorici da ću, ukoliko ona nije u mogućnosti da pronađe način kako da to uradi, ja to učiniti o svom trošku. Ona mi to nije zabranila, već je samo oćutala. Ja sam to shvatio kao znak odobravanja“, kaže Petrović. Zajedno sa kolegom Rastislavom Dinićem iz opozicionog Zeleno-lijevog fronta (ZLF), čiji je član, Dejan Petrović je početkom februara, tokom vikenda, bijelom bojom okrečio zid na kojem je grafit bio ispisan. Nekoliko dana kasnije u školu su došli komunalni policajci i saopštili mu da dođe u nišku centralu te službe kako bi mu uručili prekršajnu prijavu. „Rekli su mi da je podnosilac anonimni građanin koji je podnio prijavu da sam krečio bez odobrenja direktorice“, kaže on. Radio Slobodna Evropa pokušao je da stupi u kontakt sa direktoricom OŠ „Učitelj Tasa“ Radmilom Krstić, ali ona nije bila dostupna za razgovor niti je odgovorila na SMS poruke koje su joj poslate. RSE se obratio i niškoj Komunalnoj policiji, sa upitom koliko je prekršajnih prijava za isto djelo uručila tokom 2025. godine, kao i da li grafite „Kad se vojska na Kosovo vrati“ tretira kao širenje mržnje, diskriminacije i poziv na sukobe, ali do zaključenja teksta odgovor nije stigao. Za uklanjanje grafita sa javnih površina zadužene su komunalne službe lokalnih samouprava, dok su za fasade privatnih objekata zaduženi njihovi vlasnici. Šta kažu u vladajućoj stranci? U Srpskoj naprednoj stranci osudili su akciju niških aktivista Zeleno-lijevog fronta. Predsjednik vladajuće stranke i bivši premijer Miloš Vučević rekao je da je riječ o „skandaloznom“ djelu ljudi koji se „takmiče u autošovinizmu“. „Mrze sve što je srpsko, mrze oni našu vojsku i Kosovo i Metohiju“, rekao je Vučević u video-izjavi na društvenoj mreži X. Srpska policija i jugoslovenska vojska povukle su se sa Kosova u ljeto 1999., nakon potpisivanja Kumanovskog sporazuma, čime je okončan rat i NATO bombardovanje SR Jugoslavije. Devet godina kasnije Kosovo je proglasilo nezavisnost, koju zvanični Beograd ne priznaje. Pred Međunarodnim sudom u Hagu, za ratne zločine nad Albancima na Kosovu osuđeni su visoki srpski zvaničnici. Da li je prekršen Zakon o obrazovanju? Povodom uklanjanja grafita iz školskog dvorišta oglasio se Gradski odbor SNS-a u Nišu, koji je optužio aktiviste ZLF-a da su prekršili Zakon o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja, koji zabranjuje stranačko političko djelovanje u obrazovnim institucijama. „Ja sada pozivam organe da reaguju na ovo kršenje zakona, a pozivam i njihove radne organizacije da reaguju, jer je nedopustivo da profesori, prosvjetni radnici, učestvuju u stranačkoj političkoj akciji“, poručio je šef odborničke grupe oko SNS-a u Skupštini grada Niša Uroš Radulović. Učitelj Dejan Petrović demantuje da je prekršio zakon i naglašava da SNS pokušava da zastraši sve koji bi se potencijalno usudili da urade isto. „Mi jesmo bili u školskom dvorištu, ali u vrijeme vikenda, kada učenika nije bilo i kada se nije održavala nastava. Uradili smo nešto što je u korist ne samo djece, već čitave školske zajednice“, kaže Petrović. Državni projekat Murali „Kad se vojska na Kosovo vrati“ pojavili su se širom Srbije početkom 2023. Poruku uniformnog izgleda danima su ispisivali nepoznati muškarci na javnim i privatnim fasadama, kao i na potpornim zidovima duž autoputeva. Riječ je o stihu iz prepjeva narodne pjesme „Ječam žela Kosovka djevojka“. Kako je utvrdio antropolog Ivan Čolović, stih „kad se vojska na Kosovo vrati“ ne postoji u izvornom obliku ove pjesme. Prvi put se pojavljuje 2011. godine u knjizi „Kosovo je glava Lazareva“ mitropolita Srpske pravoslavne crkve Amfilohija Radovića. Murali nijesu potpisani, ali je na jednom portalu, za koji se navodi da je nezvanični informativni portal navijača Crvene zvezde, objavljeno da su oni na više mjesta u Beogradu ispisali taj stih na zidovima. „To je državni projekat. Takve parole možemo naći ne samo ovdje u Nišu, već u gradovima širom Srbije, na autoputevima, na mnogim javnim mjestima“, smatra Dejan Petrović. Postupci protiv aktivista Za iscrtavanje murala na stambenim zgradama neophodna je saglasnost stanara, a ukoliko je objekat pod zaštitom, potrebna je i saglasnost Zavoda za zaštitu spomenika kulture. Aktivisti više organizacija civilnog društva, među kojima je i udruženje KROKODIL, u februaru 2023. prekrečili su jedan od tih murala na beogradskom Trgu Slavija. I prije nego što su završili akciju, na lice mjesta izašla je komunalna policija, koja je aktivistima napisala kazne. Ubrzo je na istom mjestu osvanuo mural sa identičnom porukom. „Ako se ‘drznete’ da uklonite mural na kojem piše ‘Kad se vojska na Kosovo vrati’, ilegalno nanesen na neku javnu površinu, zagarantovano je da će uslijediti reakcija vlasti ukoliko vas primijete, ali i jednog broja građana koji vrlo agresivno reaguju. Kada se taj isti mural vraća, to se dešava usred dana, naočigled policije i prolaznika“, kaže za RSE Vladimir Arsenijević iz udruženja KROKODIL. Prekršajni sud u Beogradu donio je nekoliko oslobađajućih presuda za aktiviste i aktivistkinje protiv kojih je Komunalna policija pokretala prekršajne postupke zbog krečenja murala na Slaviji. U dvije odvojene odluke iz jula i novembra 2024. godine sud je ocijenio da nije dokazano da su okrivljeni počinili prekršaj. Arsenijević kaže da bi ovakve presude trebalo da budu podsticaj ne samo za aktiviste, već i za sve građane. „Ako se ilegalno naneseni grafit bilo kakvog sadržaja pojavi na fasadi zgrade, građani imaju ne samo pravo, već i obavezu da ga uklone. To je ono što pokušavamo da poručimo – ne postoji služba koja će doći i to ukloniti. To moramo mi da uradimo“, poručuje Arsenijević. Osim murala koji pozivaju na povratak vojske na Kosovo, širom Srbije u javnom prostoru mogu se vidjeti i murali koji slave osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića. Jedan od najpoznatijih pojavio se u Njegoševoj ulici u Beogradu krajem jula 2021. godine, mjesec dana nakon što je bivši komandant Vojske Republike Srpske u Hagu osuđen na doživotni zatvor zbog ratnih zločina tokom rata u Bosni i Hercegovini. Svi pokušaji građana i aktivista da ga uklone nijesu uspijevali, jer su ga nepoznati autori, za koje se sumnja da su dio desničarskih i navijačkih grupa, u roku od nekoliko sati vraćali u prvobitno stanje. Nakon što su ga aktivisti prekrečili u maju 2023. godine, više nije obnavljan. Nevladina organizacija Inicijativa mladih za ljudska prava (YIHR Srbija) iste godine podnijela je više od 300 prijava komunalnim službama u deset gradova i opština u Srbiji, sa zahtjevom da se uklone murali i grafiti koji slave Mladića.