Udruženje psihologa: Nova uredba ugrožava mentalno zdravlje učenika i obesmišljava diplomu Luča

2026-02-03 - 06:39

Udruženje psihologa Crne Gore izrazilo je duboku zabrinutost zbog usvajanja nove Uredbe kojom se dodjeljivanje diplome „Luča“ uslovljava rezultatom na eksternoj provjeri znanja na kraju osnovnog i srednjeg obrazovanja. Ovakav potez ocijenili su kao ishitren i opasan pedagoški korak unazad, koji direktno ugrožava mentalno zdravlje učenika, njihovu opštu dobrobit i narušava osnovne principe razvojne psihologije i dječjih prava. Iz Udruženja ističu da diploma „Luča“ ne predstavlja kratkoročno postignuće, već potvrdu dugotrajnog, kontinuiranog rada, akademske uspješnosti i emocionalne zrelosti tokom devet, odnosno trinaest godina školovanja. Uvođenjem eksternog testa kao eliminatornog faktora, obrazovni sistem, kako navode, šalje poruku da godine truda vrijede manje od nekoliko sati rada pod pritiskom, čime se devalvira proces učenja i potkopava profesionalni integritet nastavnika koji su godinama pratili i vrednovali rad učenika. Sa stručnog aspekta, upozoravaju da eksterno testiranje u ovom formatu ne mjeri svestranost, kritičko mišljenje niti stvarne kognitivne kapacitete djece, već prije svega njihovu sposobnost da se nose sa ispitnom anksioznošću u strogo ograničenim uslovima. Posebno su, kako navode, pogođena djeca sklona perfekcionizmu, visoko odgovorni i senzibilniji učenici, kod kojih pritisak može dovesti do blokade i privremenog pada kognitivnih funkcija. Udruženje smatra da se novom uredbom miješaju dva nespojiva cilja i to objektivna evaluacija obrazovnog sistema i procjena učenika pri čemu se odgovornost za sistemske probleme prebacuje isključivo na djecu. “Pretvaranjem diplome „Luča“ u selekcioni instrument, dodatno se pojačava pritisak u razvojnom periodu ključnom za formiranje identiteta i samopoštovanja”, upozoravaju psiholozi. Prema njihovom mišljenju ovakav pristup dovodi do erozije unutrašnje motivacije, porasta anksioznosti i gubitka povjerenja u institucije, jer se šalje poruka da se višegodišnje ocjenjivanje nastavnika ne smatra relevantnim. Posljedice, ističu, ne mogu i ne smiju snositi isključivo učenici. Iako priznaju da je zabrinutost javnosti zbog velikog broja dobitnika diplome „Luča“ opravdana i da ukazuje na potrebu za reformom, iz Udruženja naglašavaju da se problem ne može rješavati na samom kraju školovanja. Umjesto toga, predlažu sveobuhvatne mjere koje podrazumijevaju reformu ocjenjivanja od početka obrazovanja, jačanje eksterne kontrole kvaliteta nastave, standardizovane provjere kao alat za povratnu informaciju, a ne kaznu, te zaštitu profesionalnog integriteta nastavnika. Udruženje psihologa Crne Gore pozvalo je nadležne institucije da hitno povuku spornu odluku i vrate se rješenjima zasnovanim na stručnoj analizi, a ne administrativnoj potrebi za čišćenjem statistike. „Problem hiperprodukcije diploma je stvaran, ali se rješava podizanjem kvaliteta nastave i objektivnosti tokom cijelog obrazovnog procesa, a ne pretvaranjem završnog ispita u giljotinu za višegodišnji trud. “Luča” mora ostati simbol znanja, rada i istrajnosti, a ne potvrda o preživljenom stresu“, zaključuje se u saopštenju.