Vašington zabrinut za vojne kapacitete Tajvana

2026-02-04 - 17:58

Kontraprijedlog, koji bi smanjio poseban zahtjev predsjednika Lai Čing-tea za osmogodišnji budžet za odbranu za skoro 70 odsto, izazvao je zabrinutost u Ministarstvu odbrane i uznemirenost u Vašingtonu, dok Kina pojačava svoje vojne aktivnosti oko samoupravnog ostrva. „Razočaran sam što vidim da opozicione stranke Tajvana u parlamentu tako dramatično smanjuju budžet za odbranu predsjednika Laija. Prvobitnim prijedlogom bilo je obuhvaćeno finansiranje hitno potrebnih sistema naoružanja“, napisao je u ponedjeljak na društvenoj mreži Iks američki senator Rodžer Viker, predsjednik Odbora za oružane snage Senata. Viker je pozvao tajvanski parlament da ponovo razmotri prijedlog predsjednika za odbrambeni budžet, posebno zbog „sve većih kineskih prijetnji“. Kontraprijedlog opozicione Tajvanske narodne partije (TPP), koji je podržao Kuomintang (KMT), razmatran je prošlog petka u parlamentu po ubrzanoj proceduri. TPP i KMT imaju većinu u zakonodavnom tijelu od 113 mjesta i odbijaju da razgovaraju o vladinoj verziji budžeta od trenutka kada je objavljen. Stranke su zahtijevale da poslanici prvo ispitaju predsjednika Laija o budžetu, što je on odbio. Pošto Laijeva vladajuća Demokratska napredna partija (DPP) nema apsolutnu većinu, njen prijedlog mora ili da dobije podršku opozicije ili da se o njemu pregovara uz kompromis. To bi moglo da potraje sedmicama ili čak mjesecima i pruži KMT-u i TPP-u prednost u odlučivanju o konačnom ishodu. „Što se tiče narativa u javnosti, mislim da će ovo biti veliki izazov za vladajuću stranku, jer će izgledati kao da je TPP spremna da usvoji budžet za odbranu, što znači da to nije odugovlačenje, ali je u pitanju budžet manji od onog koji predlaže DPP“, rekao je profesor političkih nauka na Nacionalnom univerzitetu Tajvana Lev Nahman. Dodao je da će na DPP-u biti da se javno suprotstavi naporima opozicije i objasni biračima zašto je njihova verzija posebnog budžeta potrebna. Prema uobičajenim zakonodavnim procedurama, TPP bi imao dobre šanse za usvajanje budžetskog zakona, jer bi bila potrebna samo prosta većina prisutnih poslanika, piše Džapen tajms. Međutim, okolnosti nisu uobičajene, pa će stranke vjerovatno morati da postignu kompromis, jer bi predsjednik Lai mogao da blokira prijedlog opozicije tako što bi naložio premijeru Čo Džung Taiju da ga ne potpiše, čak i nakon što ga opozicija izglasa u skupštini. Plan Pentagona za podršku odbrani Tajvana bio je da transformiše Tajvanski moreuz u „pakleni pejzaž“ prepun dronova. To bi kineskim snagama prolaz učinilo preskupim, jer bi tajvanski dron koji košta 10.000 dolara mogao da uništi kineski ratni brod vrijedan više miliona dolara. Planirani sistem protivvazdušne odbrane „Ti doum“ (T-Dome) pomogao bi u odbrani Tajvana od baraža projektila koji prate moguće kineske vojne akcije. Simona Grano iz Centra za analizu Kine pri Institutu za društvenu politiku Azije smatra da bi manja sredstva u budžetskom prijedlogu mogla da ugroze i proizvodne kapacitete, jer su mnoge izostavljene ili odložene stavke u prijedlogu opozicije tajvanske proizvodnje ili integrisani sistemi. To bi omelo strategiju vlade da kupovinu oružja od SAD-a izbalansira domaćom proizvodnjom. Grano kaže da odbrambeni sistemi koji nisu u prijedlogu opozicije imaju i političku težinu. „(Izostavljeni) sistemi su politički osjetljivi, jer oličavaju pripremu za potencijalni sukob s Kinom“, rekla je Grano. Dodala je da ih je opozicija uklonila iz svog prijedloga budžeta jer oni pokazuju da je odvraćanje Pekinga vojni prioritet, te da se ne radi samo o tehničkim budžetskim pitanjima. Prijedlog velikog vojnog budžeta predsjednika Laija dio je napora Tajvana da američkim partnerima, posebno predsjedniku Donaldu Trampu, pokaže spremnost da poveća ulaganja u vojsku – sa sadašnjih 2,5 odsto bruto domaćeg proizvoda na 3,3 odsto naredne godine, te na pet odsto do 2030. Vašington se vjerovatno neće otvoreno miješati u unutrašnju politiku Tajvana, ali može da utiče slanjem javnih poruka, diplomatskim angažmanom i signalima o prodaji oružja. „Ako američki zvaničnici naglase da kredibilitet odbrane Tajvana zavisi od kontinuiranog finansiranja, taj pritisak može se na domaćem nivou pretvoriti u udar na reputaciju stranaka za koje se smatra da ometaju odbranu“, rekao je Grano.