Vještačka inteligencija - pomoć koja nas na kraju izmoždi

2026-02-23 - 07:26

Mnogi preduzetnici su se nadali da će vještačka inteligencija povećati efikasnost zaposlenih i istovremeno ih rasteretiti. Međutim, prema novoj studiji iz Kalifornije, vještačka inteligencija ne smanjuje količinu posla – već je intenzivira. Dvije naučnice, Aruna Ranganatan i Sinći Maji Je sa Univerziteta u Berkliju, tokom osam mjeseci pratile su 200 zaposlenih u jednoj američkoj tehnološkoj kompaniji. Rezultat: nakon uvođenja vještačke inteligencije zaposleni su radili - brže i duže - dijelom i tokom pauza i u slobodno vrijeme. Preuzimali su i nova radna zaduženja, i to ne zato što se to od njih izričito zahtjevalo. Više vremena zahvaljujući vještačkoj inteligenciji – koje se popunjava novim poslom Istraživačice su utvrdile i sledeće: kada vještačka inteligencija preuzme jednostavne administrativne rutinske zadatke, zaposlenima ostaje više vremena za složenije, kreativnije i samim tim „vrednije" poslove. Međutim, u kombinaciji sa često intuitivnim i „razigranim" načinom korišćenja vještačke inteligencije, na radnom mjestu se brzo razvija nova dinamika: još jedan zadatak se „brzo" prepusti vještačkoj inteligenciji, dok se istovremeno radi nešto drugo. Taj osjećaj povećane produktivnosti sve se više preliva u pauze i slobodno vrijeme. Iscpljenost i sagorjevanje kao posledica Dugoročno, ovakav obrazac, prema riječima istraživačica, ne dovodi do boljih radnih rezultata, već često završava stanjima mentalne iscrpljenosti. To se potom odražava na lošiji učinak, pa čak i na zdravstvene probleme zaposlenih, uključujući i sindrom sagorjevanja (burnout). Ovaj rizični proces dobro poznaje i psiholog rada Florijan Šveden iz Instituta za oblikovanje rada i organizacioni razvoj u Hamburgu. On, po nalogu kompanija, istražuje kako promjene na radnom mjestu utiču na dobrobit zaposlenih. Prema njegovim zapažanjima, zaposleni često sami sebi nameću pritisak kada odjednom moraju da obavljaju više zahtjevnih zadataka. „Udio vremena koji sada imam da se kao čovjek bavim teškim, složenim problemima postaje veći. Ali i dalje moram da postignem isti učinak kao ranije – što znači da ljudi počinju da rade intenzivnije i brže", kaže Šveden. Prekoračivanje granica sopstvenih kompetencija Prema berklijskoj studiji, vještačka inteligencija je neke zaposlene navele i da prekorače granice sopstvenih stručnih kompetencija. Tako su istraživačice utvrdile da su, na primjer, menadžeri i dizajneri proizvoda počeli da uz pomoć vještačke inteligencije razvijaju računarske programe, umjesto da taj posao prepuste za to zaduženim stručnjacima. Međutim, to nije dovelo do veće efikasnosti: na kraju su programeri morali mukotrpno da proveravaju i ispravljaju programe koje su izradile njihove kolege bez odgovarajućeg stručnog znanja. Vještačka inteligencija kao konkurent Prema Florijanu Švedenu, vještačka inteligencija može stvarati pritisak i onda kada se ne doživljava kao pomoćnik, već kao konkurent koji ugrožava radno mjesto. U jednoj od njegovih studija, strah zaposlenih da će ih zamijeniti vještačka inteligencija doveo je čak do slučaja takozvanog „robomobinga": zaposleni u jednoj logističkoj kompaniji namjerno su postavljali drvene palete na put samovozećim robotima kako bi ih usporili i učinili manje efikasnim. Time su željeli da pokažu „da je čovjek, koji može da preskoči prepreku, i dalje potreban". Jasna podjela zadataka između čovjeka i mašine Ipak, psiholog rada Florijan Šveden ne želi da demonizuje upotrebu vještačke inteligencije. Za njega je ključno da kompanije, zajedno sa zaposlenima, prije uvođenja vještačke inteligencije jasno definišu uloge čovjeka i mašine. Istraživačice iz Berklija takođe se zalažu za to da se pri uvođenju vještačke inteligencije ne odrekne kontrole nad njenim posledicama: kompanije bi morale da se zapitaju da li žele same da oblikuju promjene koje donosi vještačka inteligencija ili će taj proces prećutno prepustiti samoj tehnologiji.