Zastave

2026-02-18 - 06:56

Postoje i oni sportisti kojima nije dozvoljeno da nastupaju pod zastavom svoje države. I tada postaje jasno koliko taj simbol znači: tek kad nam je uskraćen, shvatimo koliko je važan i koliko nas određuje. Spaliti zastavu znači uvrijediti narod. Podignuti je znači potvrditi postojanje zajednice. Poginuti pod njom znači ući u kolektivno pamćenje. Kako je moguće da se ponos, dostojanstvo i identitet jedne zajednice sažmu u obojeno platno koje vijori na vjetru? Od totema do države Prije nego što su se zavijorile iznad glava kao državni simboli, zastave su duboko i dugotrajno nicale iz religijskih kultova i totema koji su simbolisali pretke, božanstva i porijeklo, o čemu je pisao sociolog Emil Dirkem. Zastave kakve danas poznajemo ne potiču s tla antičke Evrope, već iz Kine i Indije. Izrađene od skupocjene svile, bile su simbol prestiža, bogatstva i civilizacijskog napretka. Tek će krstaši, u susretu s muslimanskim ratnicima pod uticajem Istoka, početi da ih koriste i na evropskom tlu. Dok se svila vijorila na Dalekom istoku, antička Evropa koristila je krute veksiloide – čvrste simbole od drveta, kože ili metala, postavljene na koplja. Oni su označavali identitet, ali su služili i za signalizaciju na bojnom polju. Zastava i čast U srednjem vijeku zastava postaje središte bitke. Osvajanje neprijateljske zastave značilo je moralni slom protivnika. Zato su barjaktari bili među najhrabrijima – branili su simbol, a time i čast. Oklopljeni vitez sa spuštenim vizirom bio je neprepoznatljiv bez grba na štitu i zastave iznad glave. U vremenu nepismenosti, ti simboli bili su njegova „lična karta“. Ali pravo na zastavu nije bilo univerzalno. Imali su ga kraljevi, plemstvo i crkva, građani i esnafi samo uz dozvolu. Zastava je bila privilegija moći. „Gonfalon“ je duga uspravna tkanina, pričvršćena poprečno na koplje ili motku, tako da visi vertikalno. „Penon“ je mala račvasta ili trouglasta zastava koju su na kopljima nosili pripadnici nižeg plemstva, dok su „banderiju“, kvadratnu zastavu s grbovima, nosili baroni i više plemstvo. Revolucija boja Preokret dolazi 1789. godine. U vihoru Francuske revolucije, uz zvuke Marseljeze, zavijorila se trobojka, tzv. trikolore - plavo, bijelo, crveno, kao znak dolaska na vlast novog suverena - naroda. Ovoj trobojci, prvi put korišćenoj u ratu holandskih građana i boraca za slobodu protiv španske krune i njene feudalne dominacije, tek će Pariz dati univerzalno značenje slobode, bratstva i jednakosti, načinivši od nje zastavu novog doba. Trobojka je nastala iz kokarde revolucionara koji su u početku pravili kompromis između bijele boje monarhije i plavo-crvene boje pobunjene pariske opštine. Međutim, kada se sa kraljem bude konačno obračunala, Revolucija će trobojku proglasiti simbolom slobode, bratstva i jednakosti. Tokom 19. vijeka trobojku su prihvatili narodi na svim kontinentima. Na naše prostore ova zastava doći će drugim putem. Ruski car Petar Veliki, pod uticajem holandskih mornara, uvešće sličnu trobojku u Rusiju. Odatle će crveno-plavo-bijela kombinacija postati panslovenski znak i zavijoriti se i na balkanskim prostorima kao nacionalna zastava. Zastava i ritual Podizanje zastave, intoniranje himne, vojni defile – sve su to performansi koji učvršćuju kolektivnu svijest. Sociolog Benedikt Anderson opisuje naciju kao „zamišljenu zajednicu“. Zastava je njen vizuelni dokaz. Ona omogućava milionima nepoznatih ljudi da osjete pripadnost istoj simboličkoj strukturi. Savremena zastava je sekularni totem moderne države. Danas zastave ponovo dobijaju na snazi – na sportskim borilištima, ali i na bojnim poljima. Čovječanstvo se, čini se, opet opasno zagledalo u svoje simbole. Istovremeno, nove zastave rastu iz korporativnih logotipa i brendova, dok klizimo u budućnost u kojoj globalne korporacije zamjenjuju nacije i države. Vrijeme će pokazati čije će zastave biti dominantnije.